Wet DBA en schijnzelfstandigheid in 2026: wat betekent het voor jou als ZZP'er?

Werk je als ZZP'er voor één opdrachtgever, op vaste dagen, onder aansturing? Dan is het woord schijnzelfstandigheid in 2026 belangrijk voor je. De Belastingdienst controleert er sinds dit jaar weer op. Geen paniek — hieronder lees je in gewone taal wat het is en hoe je aan de goede kant blijft.

Wat is de Wet DBA?

De Wet DBA (Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) bepaalt of je een échte zelfstandige bent, of eigenlijk een verkapte werknemer. Als je op papier ZZP'er bent, maar in de praktijk werkt als iemand in loondienst, heet dat schijnzelfstandigheid.

Dat is niet zomaar een detail. Bij een dienstverband horen loonbelasting en premies. Als de Belastingdienst vindt dat er eigenlijk sprake was van loondienst, kan de opdrachtgever een naheffing krijgen — en dat raakt ook jou als opdrachtnemer.

Wat verandert er in 2026?

Belangrijk om te snappen: 2025 was een overgangsjaar met een "zachte landing". De Belastingdienst legde toen nog geen boetes op bij (niet-opzettelijke) schijnzelfstandigheid.

Voor 2026 is de lijn strenger:

• Verzuimboetes worden in 2026 nog steeds niet opgelegd.
• Maar vergrijpboetes zijn vanaf 1 januari 2026 wél mogelijk bij opzet of grove schuld — zowel bij de opdrachtgever als bij de ZZP'er.
• Een naheffing van loonheffingen kan met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025.

In de praktijk begint de Belastingdienst meestal met een bedrijfsbezoek bij de opdrachtgever om de situatie te bekijken. Daarna kan een waarschuwing of een boekenonderzoek volgen.

Wanneer ben je "echt" zelfstandig?

Er is geen enkel kenmerk dat in zijn eentje de doorslag geeft. De Belastingdienst kijkt naar het hele plaatje. Er is eerder sprake van een dienstverband als deze drie dingen samen aanwezig zijn:

1. Gezag — je opdrachtgever bepaalt hoe, waar en wanneer je werkt (leiding en toezicht).
2. Persoonlijke arbeid — je moet het werk zelf doen en kunt je niet vrij laten vervangen.
3. Loon — je krijgt een vaste betaling voor je werk.

Daarnaast telt mee of je ingebed bent in de organisatie (doe je hetzelfde werk als de werknemers?) en of je voor eigen rekening en risico onderneemt.

Hoe laat je zien dat je echt ondernemer bent?

Je versterkt je positie door je als een échte onderneming te gedragen:

• Werk voor meerdere opdrachtgevers, niet structureel voor één.
• Bepaal je eigen tarief en onderhandel daarover.
• Loop ondernemersrisico: je regelt je eigen verzekeringen, gereedschap en werkplek.
• Zorg dat je je desnoods kunt laten vervangen.
• Stuur je eigen facturen en houd een nette eigen administratie bij.
• Sta ingeschreven bij de KvK en presenteer je naar buiten als onderneming.

En de modelovereenkomst?

Een modelovereenkomst kan helpen, maar geeft géén garantie. Bestaande, door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomsten mag je nog gebruiken tot en met 31 december 2029; nieuwe worden niet meer beoordeeld. Het belangrijkste blijft: je moet in de praktijk ook echt zo werken als op papier staat. Er is bovendien nieuwe wetgeving in de maak die zelfstandigheid opnieuw regelt — houd de ontwikkelingen in de gaten.

Zo helpt BoekBrug

Bewijs dat je echt zelfstandig bent, zit voor een groot deel in je administratie: eigen facturen aan verschillende opdrachtgevers, netjes vastgelegd. In BoekBrug maak en verstuur je je eigen facturen, scan je je bonnetjes en houd je alles bij op één plek — precies het soort onderbouwing dat laat zien dat je als ondernemer werkt. En als je een boekhouder hebt, deel je het zo met hem via de Brug.

Maak hieronder gratis een eerste factuur, of maak een gratis account om je administratie meteen goed op te zetten.